• Lichtung, zoeken naarbakens in het landschap
    is een artistiek onderzoeksproject van Patrick Verlaak over de beeldvorming van het landschap in de Florentijnse Republiek van het quattrocento.  Het onderzoek richt zich in het bijzonder op de relatie tussen het onderwerp van de Annunciatie en het landschap. Het is een vorm van herbronning om het begrip landschap te herdefiniëren en na te gaan wat de conclusies kunnen zijn voor een hedendaagse beeldvorming.
     
    De onderzoeksresultaten worden voorgesteld in twee delen.
    Er is een theoretisch  luik met een lezing op woensdag 28 september 2011
    (Sint-Lucas Beeldende Kunst, Auditorium 3, Zwartezustersstraat 27, 9000 Gent). 

    Een artistiek gedeelte met beeldend werk in een tentoonstelling in de Sint-Amanduskapel (Campo Santo) van Sint-Amandsberg. (vrijdag,zaterdag en zondag van 11u tot 19u, tot en met 2 oktober 2011)
     
    Het project werd gesteund door de Onderzoeksraad Sint-Lucas Beeldende Kunst, Gent
  • Sint Amanduskapel
  • Overzicht tentoonstellingsruimte
  • (Pieve) in de Florentijnse Republiek vormen bakens in het landschap. Voor de voorbijgangers zijn het constructies om zich in tijd en ruimte te oriënteren. Zich oriënteren is afgeleid van ‘het zich richten tot de oriënt. Traditioneel zijn de kerken met het koor naar het oosten gericht.
     
    Bij lange wandelingen door de bossen leidt de ontmoeting met dergelijke architectuur tot reflectie over plaats en tijd. In de duisternis van het gebouw wordt het bos buiten gesloten.  Je kunt het vergelijken met de open plek in een bos (Lichtung). Door zijn plotselinge afwezigheid krijgt de dichtheid van het woud betekenis. Het is in omgekeerde zin te vergelijjken met de oase in de woestijn, door de oase krijgt de leegte van de woestijn zijn betekenis.
     
    De meeste kerken zijn gewijd aan Maria en in het bijzonder aan de annunciatie. Ook als het andere heiligen betreft, bevatten de kerken doorgaans een voorstelling van de annunciatie.
    In relatie tot de architectuur van een kerk werd de Maagd in Italië ook een Abitacolo genoemd, wat zoveel betekent als de behuizing van een compasnaald.
     
    De Romaanse kerk kan men begrijpen als een landschap. De ultieme definitie van een landschap zou dan een door de mens ontworpen constructie zijn om zich in plaats en tijd te oriënteren.
    De Romaanse kerk werd binnen mijn onderzoek steeds meer een observatorium, een instrument om de natuur te kunnen lezen en te betekenen.
     
    Om de link tussen de Romaanse kerk en de beeldvorming van de omliggende natuur te exploreren heb ik een ‘camera obscura’ (pinhole-camera) ontworpen met dezelfde verhoudingen als het prototypevan een Florentijnse volkskerk (Pieve di San Romolo a Valiana). Dergelijke kerken hadden immers maar één venster: een oculus boven de deur.  Daardoor lijkt het gebouw op eenuitvergroot fotoapparaat. Ik heb die primitieve camera geplaatst – waterpas en in de juiste richting – bij enkele Romaanse kerken, om een beeld van de natuur te registreren zoals het gebouw dat door zijn ene ronde venster ziet.
  • Prototype van een Romaanse kerk: Pieve San Romolo a Valiana (1126) in de omgeving van Pratovecchio. 
  • Camera Obscura (pinhole-camera) volgens de verhoudingen van een Romaanse kerk. De focus-opening staat niet in het midden, maar bovenaan zoals de positie van het ronde venster in de gevel.
  • Opname met de camera obscura voor de gevel van de Pieve San Pietro a Gropina naar de natuur toe.
  • Gevel van de Pieve San Pietro a Gropina.
  • Contactafdruk op barietpapier van de opname.
    24 x 18 cm

  • contactafdruk op barietpapier
    24 x 18 cm
  • De schilderijen in de tentoonstelling gaan eveneens uit van een poging om zich te oriënteren in tijd en ruimte.
    Ze zijn gebaseerd op de lange wandelingen door de bossen van Casentino en Prato Magno (rond de rivier de Arno, Toscana). Enerzijds speelt de herinnering een rol, maar anderzijds ook het digitaal fotoarchief dat tijdens de wandelingen werd opgenomen. 
    Het zoeken naar oriëntatie wordt bovendien vertaald naar de handeling van het schilderen. Het rituele aspect van het zetten van cirkels of strepen is daarbij essentieel. Ze refereert naar de rituele rondgang in besloten kloostertuinen. waar men door de cirkelbeweging tijd en ruimte laat samen vallen om tot een staat van contemplatie te komen. De lineaire tijd wordt vervangen door een cyclische.
  • Olieverf op doek,
    200 x 150 cm, 2010
  • Olieverf op doek
    200 x 150 cm, 2010
  • Olieverf op doek
    200 x 150 cm, 2010
  • Olieverf op doek
    200 x 150 cm, 2010
  • Olieverf op doek
    200 x 150 cm, 2011
  • Olieverf en bijenwas op doek
    200 x 150 cm, 2011
  • Olieverf op doek
    240 x 180 cm, 2011
  • Olieverf, bijenwas, kleurpotlood en zilverstift op doek
    240 x 180 cm, 2011
  • )
    Olieverf en bijenwas op doek
    120 x 90 cm, 2011
  • (kluizenaarsklooster)
    Zilverstift en kleurpotlood op doek
    120 x 90 cm, 2011
  • Olieverf op doek
    40 x 30 cm, 2010