Add to Collection
About

About

Koncepcja upamiętnienia obecności Ojca Świętego Jana Pawła II w Warszawie ze szczególnym uwzględnieniem mszy św. Zesłania Ducha Świętego w 1979 r… Read More
Koncepcja upamiętnienia obecności Ojca Świętego Jana Pawła II w Warszawie ze szczególnym uwzględnieniem mszy św. Zesłania Ducha Świętego w 1979 roku na tle zagospodarowania placu Piłsudskiego. Autorzy: Przemysław Woś, Jędrzej Odyniec, Maria Waszak, Damian Zaremba. Read Less
Published:
"Jan Paweł II w Warszawie. Niech zstąpi Duch Twój i odnowi oblicze Ziemi. Tej Ziemi."
Koncepcja upamiętnienia obecności Ojca Świętego Jana Pawła II w Warszawie ze szczególnym uwzględnieniem mszy św. Zesłania Ducha Świętego w 1979 roku na tle zagospodarowania placu Piłsudskiego.
Założenia ideowe:
Obecność Ojca Świętego w Warszawie to o wiele więcej niż wizyta wielkiegoczłowieka. Każde spotkanie papieża – Polaka z rodakami to wydarzenie wyjątkowe,kształtujące świadomość Polaków w stopniu porównywalnym z najważniejszymizdarzeniami z naszej historii. Spotkania z Janem Pawłem, szczególnie zaś zesłanieDuch Świętego z 1979 i Wielkie Rekolekcje sprzed pół roku, pozostawiły trwałyślad w pamięci warszawiaków. Pamięci tych zdarzeń nie sposób zamknąć wjednym, najdoskonalszym nawet pomniku. Tak jak przesłanie Jana Pawła IIprzekroczyło i wciąż przekracza ramy historii, tak przestrzeń Go upamiętniającamusi wyjść poza ramy Placu Piłsudskiego i nadać właściwą rangę nie tylko miejscubezpośredniego spotkania z Papieżem, ale także całej drodze, która do niego prowadzi.
Założeniem projektu jest rewitalizacja zniszczonej z różnych przyczyn tkankimiejskiej w sąsiedztwie Placu, rozumianym jako cała oś saska, najbliższy układplaców i cała sieć powiązań miejskich, która może i powinna stworzyć z Placemspójną całość. Duch miejsca Placu Piłsudskiego musi towarzyszyć ludziomodwiedzającym Plac nie tylko na nim samym, ale daleko przed momentem dojściado niego.
Założenie projektowe – dwie drogi:
Rozwiązanie zakłada ukształtowanie kompozycji urbanistycznej osi saskiej jako dwóch zbiegających się szlaków pieszych. Wspólnym celem tych dróg, orazpunktem kulminacyjnym osi jest Plac Piłsudskiego.

Początkiem drogi zmierzającej do Placu Piłsudskiego od strony wschodniej jest skwer przy skrzyżowaniu Krakowskiego Przedmieścia z ulicą Karową.Koncepcja zakłada usytuowanie obiektu użyteczności publicznej o funkcji edukacyjno – muzealnej, poświęconej głównie osobie Marszałka Józefa Piłsudskiego, oraz międzywojennej historii Polski na działce w głębi skweru,przylegającej do ogrodzenia i budynków klasztoru ss. Wizytek. Na dachu obiektuprzewidziano taras, z którego można oglądać panoramę doliny Wisły, powiązany widokowo z ogrodem na dachu Biblioteki Uniwersyteckiej. Nowy obiekt, dobudowany do istniejącej, ślepej ściany budynku klasztoru jest cofnięty w stosunku do przedwojennej linii zabudowy tak, aby dominantą przestrzenną tego fragmentu Krakowskiego Przedmieścia pozostała bryła kościoła Wizytek. Głównym elementem kompozycyjnym zagospodarowania skweru jestkonny pomnik Józefa Piłsudskiego. Figura Marszałka, dobrze wyeksponowana na tle nowoczesnej elewacji, sygnalizuje niedalekie sąsiedztwo Placu i wprowadza kompozycyjnie w oś saską. Tak zagospodarowany skwer, pierzeje ulicy Tokarzewskiego (Dom Bez Kantów i Hotel Europejski), oraz jednoznaczny rytmposadzki, określają charakter ciągu pieszego zmierzającego do Placu od wschodu,jako drogi związanej z państwowością i narodową walką o niepodległość. Na płytach w posadzce, rozmieszczonych rytmicznie na całej długości ścieżki są wypisane wspomnienia o najważniejszych wydarzeniach historii polskiej niepodległości.

Początek drogi zmierzającej na Plac Piłsudskiego od strony zachodniej stanowi Plac Żelaznej Bramy. Przywrócony historyczny przebieg ulic Przechodniej i Granicznej lokalizacja nowej stacji na I linii metra, oraz parkingu miejskiego pod płytą placu,przywracają temu miejscu rangę węzła komunikacyjnego. Nowe budynki –pawilony z punktami informacji turystycznej i handlem – wytyczają wschodniąpierzeję placu i wiążą go jednoznacznie z osią saską. Nowy plac pełni funkcjęzgodną z historyczną nazwa tego miejsca – bramy do założenia saskiego.Zasadniczą częścią projektu jest główna aleja parku saskiego, której nowy charakteri funkcję budują niskie latarnie gazowe. Rytm dwóch rzędów lampionów nawiązujedo rzędów zniczy, zapalanych wzdłuż głównych polskich ulic w pierwszych dniachpo śmierci papieża Jana Pawła II. 44 Lampiony zbudowane z kutych elementówdekoracyjnych, przykryte kamiennym blatem, są wyposażone w szklany pulpit zwtopionymi tekstami wybranymi z najważniejszych dzieł filozoficznych i literackichKarola Wojtyły z jednej strony oraz nauczania Jana Pawła II z drugiej strony drogi.Ukształtowanie lampionu pozwala na odczytywanie tekstu zarówno w dzień, jak i wnocy. Wchodząc w głąb parku saskiego podążamy ścieżką myśli wielkiegohumanisty – Polaka i nauczania głowy Kościoła powszechnego.

Obie drogi dochodzą do Placu i przemierzają go, by znaleźć swą kulminację –ścieżka niepodległości przy Grobie Nieznanego Żołnierza, ścieżka duchowa wkaplicy Zesłania Ducha Świętego. Plac Piłsudskiego jest zatem symboliczną klamrąwiążącą dwa szlaki, miejscem przenikania się, wzbogacania i wzajemnegouzupełniania ich treści, przestrzennie zaś sercem osi saskiej.

Plac:
Pierzeje Placu od zachodu stanowi pałac Saski, od wschodu Dom Bez Kantów iHotel Europejski. Pierwszoplanową elewację północną i południową placustanowią lekkie, nowoczesne pawilony, z dostępnymi dachami funkcjonującymijako wyższy poziom Placu i dużymi tarasami od strony płyty Placu Piłsudskiego.Płyta główna Placu, w zagospodarowaniu istniejącym opadająca w stronęKrakowskiego Przedmieścia, w projekcie jest płaska, co powoduje różnicewysokości do 60 cm pomiędzy płytą a jej bezpośrednim sąsiedztwem. Różnica tajest pokonywana przez schody, podkreślające dodatkowo obrys płyty, orazpochylnie w zachodniej części placu. Wymiary płyty 99x99m.
Oś saska, w założeniu skierowana na zachód, faktycznie jest odchylona odgeograficznego kierunku wschód – zachód, który tworzy z osią saską kąt ok. 14stopni. Ta interesująca okoliczność jest wykorzystana w kompozycji placu dorozróżnienia treści związanych z narodem i państwowością od warstwy związanej zduchowością chrześcijańską. Kierunek wyznaczony przez oś saską pozostajedominujący w kompozycji placu, podkreślając jego rangę jako agory narodowej iprzestrzeni narodowego sacrum, podczas gdy ścieżka duchowa łagodnie skręca, byskierować się prosto na wschód.Ślad zmiany kierunku prowadzi do okna w kształcie krzyża w posadzce placu. 
Okno to, nawiązujące swym rzutem do krzyża kwietnego, układanego na Placu wczasie stanu wojennego przez mieszkańców Warszawy, pozwala zajrzeć podposadzkę placu – w serce ziemi przemienionej pragnieniem tysięcy uczestnikówmszy z roku 1979, wyrażonej pamiętnymi słowami Jana Pawła II „Niech zstąpiDuch Twój. Niech zstąpi Duch Twój i odnowi oblicze ziemi. Tej ziemi!” Pod płytą placu – w świetle Krzyża – znajduje się kaplica Zesłania Ducha Świętego, stanowiąca centrum podziemnych pomieszczeń Instytutu Jana Pawła II,poświęconej ekumenicznemu przesłaniu Jego pontyfikatu. Miejsce, gdzie niegdyśmieściły się podziemia i fundamenty największej na ziemiach polskich cerkwiprawosławnej – w odczuciu Polaków symbolu imperialnej polityki zaborcyrosyjskiego – zyskuje nowe znaczenie: jest przestrzenią spotkania, wzajemnegopoznawania się i szukania porozumienia. Wnętrze kaplicy, widoczne przez oknozaprasza i pociąga do poszukiwania wejścia do podziemnego obiektu, któreznajduje się w pawilonie południowym. Rzut kaplicy, ściśle powiązany z obrysemposadzki stanowiącej obramowanie przeszklonego krzyża jest proporcjonalnymprostokątem. Układ przestrzenny nawiązuje tak do reformy soborowej, jak i dokościołów pierwszych wieków; z ołtarzem stojącym w centrum, pod punktemprzecięcia się ramion krzyża, otoczonym z trzech stron ławkami dla wiernych imiejscem dla prezbitera w absydzie na wschodniej ścianie kaplicy.
Oś wyznaczona przez kierunek wschód - zachód, przecina się z osią saską naprzedpolu pałacu Saskiego. Z tego wyjątkowego miejsca, w którym sprawypaństwowe i narodowe symbolicznie spotykają przenikniętą Duchem Bożymludzką myśl wyrasta Pomnik Wolności. Forma szklanych, świetlistych skrzydełniesie szereg treści alegorycznych; od orła białego, przez feniksa odrodzonego zpopiołów i odniesienia do gołębicy Ducha Św., do najprostszego skojarzenia –wolny jak ptak.

Charakter nowoczesnej architektury Placu:
W projektowanych pawilonach znajdą się kawiarnie, galerie i inne funkcjewpływające na ożywienie Placu także w dni nieświąteczne. Dodatkowym walorempawilonów są tarasy, wydzielające z oficjalnej przestrzeni placu miejsca dlazwykłego życia miasta – choćby ogródków kawiarnianych. Pawilony takzaplanowano, aby nie stanowiły bariery – ukształtowanie pozwala na swobodneprzechodzenie w kierunku Północ – Południe. Efekt lekkości i przezroczystościosiągnięty przez zastosowanie nowoczesnych materiałów, smukłej konstrukcji,wielopłaszczyznowości elewacji i dużych przeszkleń w łagodny sposób kontrastujez monumentalizmem budynków istniejących i odbudowanych. Sezonowezadaszenia membranowe urozmaicają powściągliwe elewacje pawilonów iharmonizują z ich projektowanymi funkcjami. Dachy pawilonów, zaprojektowanejako tarasy, w czasie trwania uroczystości na Placu stają się, podobnie jak tarasydolne swoistą trybuną dla zgromadzonych.

Okolice Placu Piłsudskiego:
Przestrzeń będąca w 1979 roku wielkim polem w środku miasta, staje się systemempowiązanych i przenikających się, a jednak różnorodnych w charakterze i skaliwnętrz miejskich. Kwadratowa płyta placu o wojskowym rytmie, obok przestrzeńpomnika wolności i grobu nieznanego żołnierza – o innej skali, leczmonumentalnym wyrazie; wyniesione tarasy pawilonów z kawiarenkami wpodcieniach łączą z miejskim placykiem przy Królewskiej – ograniczonym bryłamihotelu, nowego budynku przy Królewskiej i pawilonu; dalej odnowiony plac Małachowskiego, a nieopodal dostępne dziedzińce – historyczny pałacu Bruhla inowoczesny biurowca Metropolitan. Wszystkie ulice w kwartale Placu Piłsudskiego są podporządkowane pierwszeństwuruchu pieszego, co sygnalizuje posadzka z kamiennej kostki brukowej,zintegrowana formalnie z posadzką placu.
Projekt przewiduje jednak także odtworzenie powiązań układu historycznychplaców Warszawy: Zamkowego – Teatralnego – Bankowego – Żelaznej Bramy Mirowskiego – Grzybowskiego – Wareckiego (Powstańców Warszwy) –Piłsudskiego. Poza opisaną rewitalizacją pl. Żelaznej Bramy, dalsze działania winnyobjąć m. in.: Uruchomienie linii zabytkowego tramwaju, przebudowę ulic i placówpod kątem atrakcyjności dla pieszych, program – zachęcający do uczynienia z nichszlaku turystycznego. W dalszej perspektywie proponuje się spięcie mostempieszym ulicy Karowej z Ząbkowską na Pradze – połączenie Starówki prawo- ilewobrzeżnej Warszawy.

Funkcjonowanie Placu w czasie uroczystości państwowych i religijnych –sacrum i profanum:
Projektowane funkcjonowanie Placu zarówno w czasie uroczystości państwowychopiera się na schemacie funkcjonowania tradycyjnego kościoła. Uroczystościpaństwowe koncentrują się na Grobie Nieznanego Żołnierza jako najważniejszymelemencie Placu, przez co przestrzeń pomiędzy skrzydłami pałacu Saskiego zyskujerangę podobną do prezbiterium, płyta Placu – do nawy.Uroczystości religijne, skoncentrowane na ołtarzu polowym, który będzie lokowanyu wylotu uliczki Tokarzewskiego, odwracają układ przestrzenny uroczystościpaństwowej. Plac zachowuje funkcję nawy, lecz rozciąga się ona daleko na alejęogrodu Saskiego, uczestnicy zaś są zwróceni na wschód, w stronę ołtarza, stojącegona tle odległej zieleni skweru przy Krakowskim Przedmieściu.

Parkowanie:
Zgodnie z założeniem podporządkowania ruchu kołowego w okolicy Placu, projektzakłada usytuowanie głównych punktów parkingowych na Placu Teatralnym i na Placu Żelaznej Bramy tak, aby większość odwiedzających Plac dostawała się tampieszo. Projekt zakłada pewną ilość miejsc parkingowych pod wschodnią częściąpłyty Placu, z zejściami w pawilonach i w strefie Placu, jednak nie jest to parkingstrategiczny dla Miasta, a jego rozmiar jest sprawą podporządkowaną dlazagadnieniu funkcjonowania Placu jako strefy pieszej.